Entri’l abaldonu y la recuperanza
El fenúminu la desaparición de luenguas s’acelero duranti las urtimas decadas del sigru XX y paici que duranti el prehenti sinu se toman meias urhentis mas de la mitá las luenguas palrás ena atualiá van a esaparecel .
Fishman, unu lus envestigaoris mas emportantis nel campu la sociolingüÃstica, proponi un ordin que contempra ochu nivelis entri la perda y la recuperanza duna palra minoritaria.
El nivel 1: vieni a sel la plena recuperanza, con prehencia la palra en tolas ativiais en condicionis d’iguardá cona palra dominanti.
El niel 2: Desistin usius estitucionalis y tamién esta prehenti enus meyus e comunicación.
El nivel 3: La luengua es usá enas relacionis comercialis y nel labutu.
El nivel 4: La luengua es usá comu meyu de deprendizahi.
El nivel 5: Argun deprendizahi se da anque seya n’escuelas la comuniá.
El nivel 6: La moceá deprendi de lus sus pairis y la comuniá hadi usiu e la palra n’ativiais socialis. Esti sedria el lÃmiti entri la posibiliá rial de la recupernza y l’enceti l’abaldonu.
El nivel 7: La moceá la deprendi, peru solu unus poquinus, o es usá en detelminás ocasionis.
El nivel 8: Nivel de masimu abaldonu e la palra, solu lus viehinus acontinuan palrandula y la moceá la tie abaldoná y nu la deprendin.
Estus nivelis puen valel pa sabel comu estamus nel muestru chascu conel estremeñu, peru tamién pue valel pa dali la güertay vel pandi puemus dil ena recuperanza.
Paici craru que nel chascu l’estremeñu mus alcuentramus enus urtimus estayus, entri’l sieti y el ochu. Ya nu la palran ná mas que lus viehinus lus lugaris y anque ya nu seya tala y comu huesi palrá antañu entovÃa se les pue sentil un estremeñu mu puliu y lus sus hihus ya lu que palran anda arrebuhau col castellanu, asinq ue la heneración siguienti ná mas que tie vocabulariu y hirus lingüÃsticus tipicus, peru nu se pue idil que seya un estayu la palra entermeyu sinu mas bien la perda irremediabli si nu hademus ná.
